Stel je voor: je zit tegenover een kandidaat voor de rol van office manager of junior developer. De antwoorden zijn vlot, doordacht, bijna té perfect. Wat je niet ziet, is dat er onder tafel een tweede scherm staat met een chatbot die de kandidaat live de antwoorden influistert.
Het probleem groeit harder dan je denkt
Sollicitanten gebruiken in rap tempo AI om een streepje voor te hebben tijdens het gesprek. Earpieces die antwoorden voorzeggen, apps die hun stem klonen en realtime-answer-generators die op een tweede scherm meedraaien. Volgens The Guardian neemt het gebruik van AI in sollicitatiegesprekken wereldwijd toe — en dat is bepaald geen ver-van-je-bed-show.
Het Amerikaanse interviewplatform Fabric volgde meer dan 50.000 kandidaten en zag het aandeel dat werd gevlagd voor AI-geassisteerd valsspelen in zes maanden tijd ruim verdubbelen: van 15 procent in juni 2025 naar 35 procent in december 2025. Vooral bij technische gesprekken is het schering en inslag: kandidaten laten een AI-tool de opdracht transcriberen, krijgen binnen seconden een kant-en-klare oplossing terug en plakken die erin.
Wat niemand je vertelt: de perceptie-kloof
Verrassend genoeg zit de échte spanning niet in de feiten, maar in de perceptie. Uit een Gartner-enquête onder zo'n 3.000 werkzoekenden blijkt dat slechts 6 procent toegeeft zich ooit schuldig te hebben gemaakt aan interviewfraude. Tegelijk gelooft maar liefst 62 procent van de hiring managers — volgens een Checkr-onderzoek — dat kandidaten inmiddels beter zijn in faken met AI dan recruiters zijn in het ontmaskeren.
Zes procent versus 62 procent. Dat gat zegt iets over de sfeer: werkgevers vertrouwen het selectieproces niet meer, terwijl het overgrote deel van de kandidaten wél gewoon eerlijk is. Wie blind afgaat op het onderbuikgevoel dat "iedereen wel vals speelt", riskeert goede, eerlijke kandidaten onterecht af te wijzen — en juist in een krappe arbeidsmarkt is dat duur.
De Nederlandse realiteit
Ook in Nederland is de arbeidsmarkt ongekend krap, zeker voor technisch en administratief personeel. Een MKB-bedrijf met vijftien medewerkers dat één vacature voor een boekhouder of webdeveloper openzet, krijgt soms tientallen reacties. De verleiding om het proces te versnellen met een videogesprek op afstand is groot — maar juist dat afstandsgesprek is de speeltuin van AI-valsspelers.
Neem een installatiebedrijf in de regio Utrecht dat een werkvoorbereider zoekt. De cv's zien er stuk voor stuk uitstekend uit, opgepoetst met AI. Pas in het live-gesprek blijkt wie de materie echt beheerst en wie alleen goed kan klinken. Het verschil tussen een cv en een mens zie je alleen in de interactie.
Wat kun je concreet doen? Je hoeft geen duur detectiesysteem aan te schaffen. Een paar simpele ingrepen verkleinen de kans dat je iemand op oneerlijke basis aanneemt aanzienlijk.
Zo herken je AI-valsspel in de praktijk
Let op kandidaten die onnatuurlijk lang pauzeren voor élke vraag — het klassieke teken van iemand die een earpiece-antwoord afwacht. Wees alert op antwoorden die perfect gestructureerd zijn maar vreemd generiek blijven. En bij technische gesprekken: vraag iemand een oplossing live uit te leggen in plaats van alleen code te laten zien.
3 actiepunten voor jouw sollicitatieproces
Test vaardigheden live, niet alleen op papier. Laat een kandidaat een korte echte opdracht doen onder je toezicht, zonder scherm. Een kwartiertje samenwerken zegt meer dan tien AI-geoptimaliseerde antwoorden.
Stel onverwachte vervolgvragen. AI-antwoorden vallen door de mand bij een simpele "waarom precies?" of "kun je daar een concreet voorbeeld van geven?". Doorvragen is gratis en razendsnel effectief.
Gebruik AI juist vóór je. Laat AI de cv's screenen en de gespreksplanning doen — zo houd je zelf de tijd over voor het echte menselijke oordeel in het gesprek, precies waar AI-valsspel het zwakst is.
De kosten van niets doen
Een verkeerde aanname kost een MKB-bedrijf al snel tienduizenden euro's: wervingskosten, inwerktijd en het productiviteitsverlies van een mismatch die pas na maanden zichtbaar wordt. Een senior medewerker die op basis van een AI-opgepoetst cv is aangenomen en na drie maanden tegenvalt, is geen uitzondering maar een stille kostenpost.
De arbeidsmarkt verandert sneller dan je sollicitatieprocedure. Maar de oplossing is niet méér wantrouwen — het is een proces dat het oneerlijke spel onmogelijk maakt en het eerlijke talent de ruimte geeft om te schitteren. Wie dat snapt, heeft straks de beste mensen én de beste gesprekken.