Stel je voor: je hebt vorig jaar tienduizenden euro's geïnvesteerd in een AI-tool die je hele klantenservice zou revolutioneren. Vandaag open je je mail en lees je dat het bedrijf stopt. De tool wordt volgende maand offline gehaald, je data kun je binnen dertig dagen downloaden, en je moet halsoverkop op zoek naar een alternatief. Dit overkomt Nederlandse ondernemers vaker dan je denkt.
Het kerkhof ligt vol
TechCrunch houdt sinds kort een opmerkelijke lijst bij: 'The AI Graveyard', een doorlopend overzicht van AI-projecten en startups die het niet hebben gered. De lijst groeit sneller dan de hype zelf. Wat begon als een handvol geflopte chatbots is inmiddels uitgegroeid tot een archief van tientallen tools die ooit 'de volgende revolutie' beloofden.
En het zijn niet alleen de kleine spelers die vallen. Een groot datacenterbedrijf zag zijn aandeelkoers met 40 procent kelderen toen investeerders hun geloof in het AI-verhaal verloren, schrijft The Conversation. Zelfs de infrastructuur onder de AI-boom staat onder druk. De rekening van al dat enthousiasme wordt nu gepresenteerd.
Waarom tools zo snel sterven
De reden is simpel: de AI-markt beweegt razendsnel en de kosten zijn torenhoog. Een AI-tool bouwen is duur, maar draaiende houden is duurder. Elke maand komen er nieuwe modellen, stijgen de API-kosten en verandert de regelgeving. Startups die vorig jaar nog geld ophaalden, zijn nu op zoek naar een koper — of naar de uitgang.
Daarnaast is er het platformrisico. Veel AI-tools zijn gebouwd bovenop een model van OpenAI, Google of Anthropic. Verandert dat model, dan verandert de tool. Stopt de leverancier met een bepaald model, of verhoogt die de prijs, dan houdt de tool simpelweg op te bestaan. Jij bouwt je bedrijfsvoering op een fundament dat jij niet bezit.
De Nederlandse realiteit
Dit raakt het Nederlandse mkb harder dan het grote bedrijfsleven. Een multinational heeft een IT-afdeling die bij een faillissement razendsnel kan migreren. Een installatiebedrijf met vijftien man, of een accountantskantoor dat drie AI-tools gebruikt voor de administratie, heeft die luxe niet.
Verrassend genoeg is het juist de kleinste ondernemer die het meeste risico loopt. Je kiest een tool omdat 'ie goedkoop is en nu werkt. Maar niemand waarschuwt je voor de exit-clausule, de datamigratie, of wat er gebeurt als de leverancier morgen verdwijnt. De grote jongens onderhandelen daarover; jij klikt op 'akkoord'.
Maar er is een tweede effect dat vaak over het hoofd wordt gezien. Een webshop die al zijn productbeschrijvingen door een AI-tool liet genereren, ontdekte bij het opzeggen dat die teksten niet zomaar meeverhuisden. De formuleringen, de structuur, de SEO-winst — alles bleef achter in een systeem dat ophield te bestaan. De ondernemer kon opnieuw beginnen.
De domino die eraan komt
De markt consolideert. Kleine AI-tools worden opgekocht door grote partijen, samengevoegd, of simpelweg gesloten. Voor jou betekent dat: de tool die je vandaag gebruikt, ziet er over een jaar waarschijnlijk anders uit — of bestaat dan helemaal niet meer. Wie daar nu al rekening mee houdt, staat straks niet voor een verrassing.
De kosten van niets doen
Niets doen is ook geen optie. Wie nu niet digitaliseert, blijft achter. Maar er is een verschil tussen 'een AI-tool gebruiken' en 'je bedrijfsvoering afhankelijk maken van één enkele leverancier'. Een boekhouder die volledig draait op één AI-administratiesysteem, kan bij een storing letterlijk niet meer factureren. De herstelkosten en het omzetverlies lopen dan al snel in de duizenden euro's per dag.
Drie dingen die je vandaag kunt doen
Check je leverancier. Wie zit er achter de tool? Bestaat het bedrijf al langer dan twee jaar, heeft het financiering, en wat zeggen gebruikers over de continuïteit?
Vraag naar je data. Kun je je data exporteren, in welk formaat, en hoe lang duurt dat? Een tool die je data niet netjes teruggeeft, is een risico dat je niet moet onderschatten.
Bouw geen single point of failure. Gebruik waar mogelijk tools die kunnen exporteren en importeren naar een open formaat. Zorg dat je kritieke processen ook zonder die ene tool door kunnen draaien.
De AI-revolutie is echt, maar niet elke tool overleeft 'm. Kies je tools alsof ze morgen kunnen verdwijnen — want voor een groeiend deel van het AI-kerkhof is dat precies wat er gebeurt.