Achter elke ChatGPT-vraag, elke AI-afbeelding en elke automatische e-mail zit een datacenter vol servers die gekoeld moeten worden. Die koeling kost iets wat je misschien niet verwacht: water. En dat water wordt steeds vaker een bron van conflict. Het verhaal van één AI-fabriek in Indonesië laat zien hoe snel dat uit de hand loopt — en het raakt ook jouw bedrijf, al merk je het niet direct.
Eén fabriek, acht tot zestien dagen water
In Batang, Centraal-Java, wordt een gigantische AI-fabriek gebouwd: het Zankore-project van Indosat, Ooredoo, Nokia en NVIDIA. De eerste fase alleen al verbruikt naar schatting tussen de 4,8 en 9,1 miljoen liter water per dag aan verdamping. Ter vergelijking: de hele droogtereserve voor Centraal-Java in 2026 was 75,46 miljoen liter. Die fabriek zou die reserve in acht tot zestien dagen opsouperen.
Verrassend genoeg draait dit niet om schaarste ergens ver weg. Het patroon is overal hetzelfde. Datacenters verbruiken water én elektriciteit, en lokale gemeenschappen voelen de rekening terwijl de winst naar aandeelhouders vloeit. Een datacenter biedt bovendien verrassend weinig banen: studies van duizenden Amerikaanse datacenters tonen dat ze doorgaans minder dan honderd vaste medewerkers hebben.
Waarom geheimhouding de weerstand aanwakkert
Er is een tweede, minder zichtbaar probleem: geheimhouding. Datacenterprojecten werden jarenlang grotendeels achter gesloten deuren onderhandeld, soms zonder dat omwonenden wisten wie er precies zou intrekken. Amazon en Microsoft kondigden dit jaar aan dat ze stoppen met geheimhoudingsovereenkomsten (NDA's) met lokale overheden.
Dat is opvallend, want het is een erkenning dat de sector zichzelf slecht uitlegt. TechCrunch-journalist Sean O'Kane verwoordde het zo: de industrie is "voortdurend gefrustreerd dat de meeste mensen zich geen wereld kunnen voorstellen waarin dit spul nuttig voor ze is." Geheimhouding voorkomt een eerlijk debat over vastgoedwaarden, energierekeningen en waterverbruik.
De Nederlandse realiteit
Ook in Nederland neemt de datacenterdruk toe, vooral rond Amsterdam en in provincies als Flevoland en Noord-Holland. Lokale weerstand groeit, net als in de VS, waar moratoria op vergunningen worden ingesteld. De les voor jou als ondernemer: energiekosten en netcongestie raken je nu al. Wie afhankelijk is van stroom — van een bakkerij met grote ovens tot een metaalbewerker — voelt de concurrentie om het elektriciteitsnet.
Maar er is een tweede effect dat vaak over het hoofd wordt gezien: ook jouw digitale voetafdruk groeit mee. Elke keer dat je team een AI-tool gebruikt, verbruik je indirect stroom en water in een datacenter. Duurzaamheidsrapportages van leveranciers en klanten vragen straks ook naar díe keten — niet alleen naar je eigen pand. Een logistiek bedrijf dat al zijn ritplanning door AI laat doen, heeft dus een voetafdruk die verder reikt dan zijn eigen vrachtwagens.
De kosten van niets doen
Als je nu niets doet, betaal je straks de rekening van andermans groei. Netcongestie en stijgende energietarieven zijn geen ver-van-je-bed-show; ze drukken direct op je bedrijfsresultaat. Een doorsnee mkb-bedrijf met een jaarlijks energieverbruik van zo'n vijftigduizend kilowattuur ziet een tariefstijging van een paar procent direct terug in duizenden euro's extra kosten per jaar. Bedrijven die nu niet nadenken over hun energie- en waterafhankelijkheid, worden later verrast door hogere kosten en strengere eisen.
Wat je wél kunt doen
Wees transparant over je eigen impact. Klanten en gemeenten waarderen openheid. Bedrijven die open zijn over hun ecologische voetafdruk, winnen vertrouwen — precies de les die Amazon en Microsoft nu leren.
Check je energiecontract en -afhankelijkheid. Kijk of je kunt besparen of flexibel kunt afnemen op momenten dat het net minder belast is. Dat levert nu direct geld op.
Volg lokale vergunningstrajecten. Datacenters en grote energieprojecten in jouw regio beïnvloeden je kosten. Een kwartier meelezen per maand kan je veel opleveren.
De AI-revolutie heeft een dorst. En terwijl de industrie leert om eerlijk te zijn over die dorst, kun jij één stap voorblijven door nu al te kijken naar waar jouw bedrijf water en stroom verbruikt. Want de winnaars van de energietransitie zijn de bedrijven die vandaag beginnen, niet de bedrijven die wachten tot de rekening komt.